Portal kampanii na rzecz przeciwdziałania przemocy w rodzinie oraz przemocy ze wględu na płeć

Czym jest przemoc

Przemoc w rodzinie to jednorazowe albo powtarzające się umyślne działanie lub zaniechanie naruszające prawa lub dobra osobiste członków rodziny, w szczególności narażające te osoby na niebezpieczeństwo utraty życia, zdrowia, naruszające ich godność, nietykalność cielesną, wolność, w tym seksualną, powodujące szkody na ich zdrowiu fizycznym lub psychicznym, a także wywołujące cierpienia i krzywdy moralne u osób dotkniętych przemocą.

Takie są fakty:

  1. Przemoc jest intencjonalna - ma na celu kontrolowanie i podporządkowanie ofiary.
  2. Siły są nierównomierne – jedna ze stron ma przewagę nad drugą.
  3. Przemoc narusza prawa i dobra osobiste.
  4. Przemoc powoduje cierpienie i ból.

Przemoc

 

Przemoc psychiczna może przybierać różne formy, na przykład: zastraszanie, groźby, wyzwiska, pomiatanie, poniżanie, wyśmiewanie, wywoływanie poczucia winy, czy kontrolowanie / zabranianie kontaktów z innymi osobami itd.


Przemoc fizyczna to nie tylko bicie, które pozostawia rany i ślady, ale także spoliczkowanie, szarpanie, popychanie, ciągnięcie za włosy czy uszy.


Przemoc seksualna może przybrać formę zmuszania do niechcianych zachowań seksualnych (niezależnie od tego czy sytuacja dotyczy współmałżonków, czy też nie), lub niechcianego dotykania, oglądania materiałów o charakterze pornograficznym, czy opowiadania innym osobom o upodobaniach i zachowaniach seksualnych drugiej osoby itd.


Przemoc ekonomiczna może polegać na zabieraniu wszystkich pieniędzy, kontrolowaniu wszystkich wydatków, niszczeniu rzeczy osobistych lub stanowiących wspólną własność, czy pozostawieniu bez opieki osoby, która z powodu choroby, wieku, bądź niepełnosprawności nie może samodzielnie zaspokoić niezbędnych potrzeb itd.


Jedną z form przemocy w rodzinie wobec dzieci lub osób starszych czy niepełnosprawnych jest zaniedbanie. Przejawia się np. brakiem troski o żywienie, czystą odzież, opiekę medyczną lub leczenie, pozostawieniem bez opieki czy brakiem zainteresowania problemami tej osoby.

Akceptujesz przemoc?

Jeżeli masz ochotę odruchowo powiedzieć „nie”, przeczytaj ten tekst. 

Czy o przemocy można mówić tylko wtedy, gdy na ciele ofiary widać wyraźne ślady? Ogólnopolskie badania społeczne pokazały, że traktujemy wyzwiska i obrażanie partnera podczas małżeńskich sporów jako rzecz zupełnie normalną.1 Tymczasem „doświadczanie długotrwałej agresji werbalnej może mieć równie poważne skutki dla całej rodziny, co rany cielesne ” – mówi psycholog, Maria Wolak-Chmiel, na co dzień pracująca z osobami doświadczającymi przemocy domowej. Pytanie więc, gdzie kończy się małżeńska sprzeczka lub zwrócenie uwagi dziecku, a zaczyna rodzinny terror?

Czytaj więcej 

Jak rozpoznać przemoc?

W zdrowej relacji partnerzy uznają swoją równość, mimo różnic w opiniach, decyzjach czy zarobkach. Nawet burzliwa kłótnia przy wzajemnym szacunku i akceptacji może umacniać związek i być konstruktywna. Jednak gdy równowaga ta jest zachwiana i jedno z partnerów wykorzystuje przewagę siły, niekoniecznie fizycznej, przeciwko drugiej osobie, w celu jej podporządkowania lub zdominowania, wtedy dopuszcza się przemocy. Choć z początku nie zawsze robi to świadomie…

Pytania kontrolne

Czy traktuję partnera jak równego sobie?

Czy Twoje zachowanie wzbudza w partnerze lub dziecku lęk albo niepokój?
Obserwuj mowę ciała i pytaj, jeżeli masz wątpliwość.

Czy potrafisz dostrzec to, co czuje druga osoba? 
Jeśli tak, zwracaj uwagę, żeby to, co robisz i mówisz, brało pod uwagę te uczucia.

4 wymiary strachu

Według badań najczęściej dostrzeganą formą przemocy jest agresja fizyczna. Nie wyrażamy akceptacji dla bicia, ale już jedna czwarta badanych uznaje, że pojęcie gwałtu w małżeństwie nie istnieje. Na tym problem się nie kończy. Wykorzystywanie przewagi fizycznej to bowiem nie jedyny sposób sprawowania kontroli nad drugą osobą. Przemoc psychiczna i ekonomiczna pod postacią poniżania, wyzwisk czy zabierania pieniędzy, jest równie brzemienna w skutki, jak fizyczne maltretowanie. Osoby jej doświadczające są zastraszone i tracą poczucie własnej wartości, co skutkuje upośledzeniem relacji z innymi ludźmi, a w przypadku dzieci, dodatkowo może powodować zaburzenia 
w rozwoju. Do tego dochodzą zaburzenia emocjonalne, w tym depresja, nierzadko kończąca się śmiercią.

Kim jest sprawca? 

„Tendencję do takiego wyrażania agresji mogą mieć osoby, które podobne wzorce wyniosły z domu, a także uzależnione od alkoholu czy w trudnej sytuacji finansowej, ale nie tylko” – podkreśla Wolak-Chmiel. Ktoś, kto sam doświadczył przemocy, wcale nie musi powielić schematu, a problem dotyczy również tzw. „dobrych domów”. Wspólnym mianownikiem jest niski poziom empatii osób stosujących przemoc. Nie potrafią oni lub nie chcą dostrzec uczuć i myśli drugiej strony, traktują ją przedmiotowo i tym samym bagatelizują konsekwencje swoich zachowań wobec niej. Typowe jest też negowanie sytuacji przemocy zarówno przez osoby stosujące przemoc domową, jak i osoby jej doświadczające – czyli mówienie, że nic się nie stało, albo, że to więcej się nie powtórzy. Rzadko niestety jest to prawda.

Czy masz zdolność empatii?

Kiedy widzę, że ktoś płacze, przejmuję się tym.

Podczas rozmowy zwykle się skupiam na tym, co może myśleć mój rozmówca.

Łatwo mi postawić się w sytuacji drugiej osoby.

Jeżeli odpowiedziałeś TAK na powyższe pytania, jesteś osobą empatyczną i potrafisz wziąć pod uwagę odczucia drugiej osoby.

Co robić?

Sposobem na zapobieganie przemocy w rodzinie jest przede wszystkim otwarta komunikacja, czyli wzajemne wyrażanie uczuć i oczekiwań z szacunkiem wobec drugiej osoby oraz rozwijanie zdolności empatii. Czasem pomoc psychologa pozwala wypracować zdrowe relacje i ocalić związek. Często jednak konieczne są odważne decyzje. Odwagi natomiast brakuje - nie tylko osobom doświadczającym przemocy, ale również jej świadkom. Trzy czwarte osób, które miały z nią styczność, nie zwróciło się o pomoc – wynika z badań. Jako powód podaje się wstyd lub strach, często uzasadniony groźbami ze strony sprawców. „W przemoc zaangażowane są trzy osoby: osoba stosująca przemoc, osoba jej doświadczająca i osoba, która nie reaguje” – komentuje Wolak-Chmiel. Tak napędza się błędne koło. Sprawcy czują się bezkarni, a ofiary bezsilne.

Niebezpieczne stereotypy

Jednym z powodów, dla których zjawisko przemocy w rodzinie jest tak rozpowszechnione, jest niechęć do szukania pomocy oraz obojętność świadków. Może to wynikać ze stale funkcjonujących w Polsce stereotypów:

  1. Kobietę trzeba sobie podporządkować.
  2. Żona ma słuchać męża.
  3. Dziecko wychowuje się twardą ręką.
  4. Sprawy rodzinne załatwia się za zamkniętymi drzwiami.

Tylko stale rosnąca świadomość społeczna na temat form i konsekwencji przemocy oraz poczucie odpowiedzialności za drugą osobę ma szansę zapoczątkować zmianę na lepsze nie tylko w policyjnych statystykach, ale także w codziennym życiu tysięcy polskich rodzin.


Tekst powstał we współpracy z Panią Marią Wolak-Chmiel, psychologiem i psychoterapeutką pracującą w Specjalistycznym Ośrodku Wsparcia dla Ofiar Przemocy w Rodzinie przy fundacji Centrum Praw Kobiet w Warszawie.

Projekt Prodefiniowany pn. „Rodzina polska – wolna od przemocy” Program PL14 „Przeciwdziałanie przemocy w rodzinie i przemocy ze względu na płeć" współfinansowany z Funduszy Norweskich.